Arbowet en veiligheidssignalering

Wanneer is veiligheidssignalering verplicht volgens de Arbowetgeving?

Een werkgever moet doeltreffende veiligheids- of gezondheidssignalering aanbrengen wanneer gevaren op de arbeidsplaats of gevaren van een arbeidsmiddel daar aanleiding toe geven. De RI&E vormt het vertrekpunt voor die beoordeling.

1. 1

   Inventariseer het gevaar

   Leg risico’s, risicogroepen en bestaande maatregelen vast in de risico-inventarisatie en -evaluatie.

2. 2

   Pak het risico bij de bron aan

   Voorkom of beperk het gevaar eerst met bronmaatregelen, een veilige inrichting, collectieve bescherming en veilige werkmethoden.

3. 3

   Kies passende signalering

   Maak resterende risico’s, verplichte handelingen, voorzieningen, routes en noodmiddelen duidelijk zichtbaar.

4. 4

   Informeer en instrueer werknemers

   Leg uit wat de signalen betekenen, welk gedrag nodig is en hoe medewerkers veilig handelen.

Welke artikelen uit de Arbowet zijn belangrijk voor signalering?

De Arbowet noemt niet per pictogram welk bord u moet plaatsen. Drie artikelen vormen wel de basis voor een goed signaleringsbeleid.

Een pictogram maakt een boodschap blijvend zichtbaar, maar vervangt de uitleg niet. Bespreek de betekenis van signalen daarom tijdens de introductie, instructie of toolbox. Lees voor extra achtergrond ook wat veiligheidspictogrammen zijn.

Wat bepaalt artikel 8.4 van het Arbobesluit?

Artikel 8.4 van het Arbeidsomstandighedenbesluit verplicht de werkgever om doeltreffende veiligheids- of gezondheidssignalering aan te brengen als gevaren op de arbeidsplaats of aan een arbeidsmiddel daar aanleiding toe geven.

Het artikel bepaalt vooral wanneer signalering nodig is. De ministeriële regels bepalen vervolgens hoe de signalering eruitziet en wordt gebruikt. Die uitwerking staat in hoofdstuk 8 van de Arbeidsomstandighedenregeling.

Welke signalering moet permanent aanwezig zijn?

Artikel 8.2 van de Arbeidsomstandighedenregeling verdeelt permanente signalering in vijf hoofdgroepen:

Wanneer gebruikt u tijdelijke of occasionele signalering?

Artikel 8.3 noemt lichtsignalen, geluidssignalen en mondelinge mededelingen voor gevaarlijke gebeurtenissen, oproepen tot een specifieke actie en dringende evacuaties. Hand- en armseinen of mondelinge mededelingen worden gebruikt om personen te begeleiden bij handelingen met gevaar.

Welke vormen en kleuren gebruikt de Arboregeling?

Vorm, kleur en pictogram bepalen samen het type veiligheidsboodschap. De vijf hoofdgroepen zijn:

VerbodRond, rood en met diagonale balk WaarschuwingDriehoekig en geel GebodRond en blauw Redding en veilige toestandVierkant of rechthoekig en groen BrandbestrijdingVierkant of rechthoekig en rood

Aan welke eisen moet een veiligheidsbord voldoen?

• Gebruik een eenvoudig pictogram zonder overbodige details.
• Kies materiaal dat past bij schokken, weersinvloeden en de gebruiksomgeving.
• Stem formaat, kleur en lichttechnische eigenschappen af op zichtbaarheid en begrijpelijkheid.
• Plaats het bord op passende hoogte, binnen het gezichtsveld en bij het risico, de toegang of het te signaleren object.
• Gebruik bij weinig licht reflecterend, fluorescerend of verlicht materiaal als dat nodig is.
• Verwijder het bord wanneer de situatie die het bord nodig maakte niet meer bestaat.

De Arboregeling geeft geen universele maat die in iedere situatie geldt. De juiste afmeting hangt af van onder meer kijkafstand, licht, contrast, obstakels en de omgeving.

Wat geldt voor vluchtwegen en nooduitgangen?

Artikel 3.7 van het Arbeidsomstandighedenbesluit stelt eisen aan het veilige gebruik en de herkenbaarheid van vluchtwegen en nooduitgangen.

Voor de herkenbare uitvoering worden in Nederland vaak de symbolen uit ISO 7010 en de Nederlandse toepassing en aanvullingen uit NEN 3011 gebruikt.

Hoe markeert u leidingen, reservoirs en gevaarlijke stoffen?

Leidingmarkering maakt zichtbaar welke stof door een leiding stroomt. De markering kan daarnaast de stromingsrichting en andere praktische informatie tonen. Leidingmarkering wordt gebruikt voor leidingen met een niet-gevaarlijke én een gevaarlijke inhoud. Bij een gevaarlijke stof neemt u ook de relevante GHS-gevarenpictogrammen volgens CLP in de leidingmarkering op.

• Leiding met een niet-gevaarlijke inhoud: als er bijvoorbeeld water in de leiding zit, wordt er wel leidingmarkering gebruikt, maar geen GHS-pictogram.
• Leiding met een gevaarlijke inhoud: als er een gevaarlijke stof in de leiding zit, wordt er ook leidingmarkering gebruikt. De relevante GHS-gevarenpictogrammen worden dan als onderdeel van deze leidingmarkering opgenomen. Zo ziet de gebruiker welke stof door de leiding stroomt en welke gevaren daarbij horen.
• Reservoir met een gevaarlijke inhoud: een reservoir met een gevaarlijke chemische stof of een gevaarlijk mengsel krijgt de relevante GHS/CLP-gevarenmarkering. Deze markering kan worden aangevuld met de naam of formule van de stof en extra informatie over het gevaar.
• Plaatsing op leidingen: breng de leidingmarkering goed zichtbaar aan en herhaal deze voldoende vaak. Plaats de markering in ieder geval bij kleppen, aansluitpunten en andere plaatsen waar een verhoogd risico bestaat.
• Opslagruimten: plaats bij ruimten met aanzienlijke hoeveelheden gevaarlijke stoffen passende waarschuwingstekens bij de ruimte of toegangsdeur, tenzij de aanwezige etikettering volgens de regeling voldoende zichtbaar is.

De artikelen 8.12 tot en met 8.15 van de Arbeidsomstandighedenregeling bevatten de specifieke eisen voor reservoirs en leidingen met gevaarlijke stoffen en voor plaatsen waar aanzienlijke hoeveelheden gevaarlijke stoffen worden opgeslagen.

Hoe maakt u een praktisch signaleringsplan?

Goede signalering vormt één herkenbaar systeem. Gebruik onderstaande stappen om risico’s, routes en voorzieningen logisch met elkaar te verbinden.

1. 1

   Gebruik de RI&E als basis

   Noteer welke restrisico’s, voorzieningen, routes, verboden en verplichte handelingen zichtbaar moeten zijn.

2. 2

   Kies het juiste middel

   Combineer waar nodig veiligheidspictogrammen, borden, stickers, vloermarkering, leidingmarkering, licht- of geluidssignalen.

3. 3

   Werk met vaste symbolen en kleuren

   Gebruik binnen de hele organisatie dezelfde betekenis en uitvoering. Dat voorkomt twijfel en versnelt herkenning.

4. 4

   Controleer de zichtlijn

   Let op kijkafstand, licht, hoogte, bochten, deuren, stellingen en andere obstakels.

5. 5

   Geef uitleg

   Neem de betekenis van signalering op in de introductie, werkinstructie, toolbox en het noodplan.

6. 6

   Inspecteer en actualiseer

   Controleer periodiek of de signalering nog zichtbaar, schoon, correct en passend bij de actuele werkplek is.

Een zelfklevend veiligheidsteken kan geschikt zijn wanneer materiaal, formaat, zichtbaarheid, hechting en levensduur bij de situatie passen. Kies een vast bord wanneer de ondergrond, omgeving of vereiste duurzaamheid daarom vraagt.

Wat is de relatie met de Europese richtlijn en veiligheidsnormen?

De Nederlandse regels voor veiligheidssignalering geven uitvoering aan Europese Richtlijn 92/58/EEG. Die richtlijn bevat de Europese minimumvoorschriften voor veiligheids- en gezondheidssignalering op het werk.

Veelgestelde vragen over de Arbowet en veiligheidssignalering

Bronnen en inhoudelijke controle

Voor een juridische beoordeling is de actuele officiële wetstekst leidend. De uitleg op deze pagina is gecontroleerd aan de hand van onderstaande overheidsbronnen.