Wat is Richtlijn 92/58/EEG?
Richtlijn 92/58/EEG is de Europese richtlijn van 24 juni 1992 met minimumvoorschriften voor veiligheids- en gezondheidssignalering op het werk. Zij is de negende bijzondere richtlijn onder de Europese kaderrichtlijn voor veiligheid en gezondheid op het werk, Richtlijn 89/391/EEG.
Een Europese richtlijn is geen nationale gebruiksaanwijzing die in elk land woordelijk hetzelfde wordt toegepast. Zij verplicht lidstaten om het afgesproken resultaat in nationale wetgeving vast te leggen. De juridische basis is daardoor Europees, maar voor de concrete verplichtingen op een locatie moet u ook de regels van het betreffende land raadplegen.
Het doel is dat medewerkers en bezoekers risico’s, verboden, verplichte handelingen, vluchtroutes, eerstehulpvoorzieningen en brandbestrijdingsmiddelen snel herkennen. Vaste kleuren, vormen en signalen maken de boodschap zo min mogelijk afhankelijk van taal.
Wanneer is veiligheidssignalering verplicht?
Volgens Richtlijn 92/58/EEG moet een werkgever veiligheids- of gezondheidssignalering aanbrengen wanneer risico’s niet kunnen worden voorkomen of voldoende worden beperkt met collectieve beschermingsmaatregelen, werkmethoden of de organisatie van het werk. Signalering waarschuwt dus voor een overblijvend risico; zij vervangt de bronaanpak of technische bescherming niet.
-
1
Beoordeel het risico
Breng de gevaren en mogelijke gevolgen op de arbeidsplaats in kaart.
-
2
Voorkom of beperk het risico
Geef voorrang aan maatregelen bij de bron, collectieve bescherming en een veilige organisatie van het werk.
-
3
Signaleer het restrisico
Kies een passende vorm van signalering wanneer een relevant risico overblijft.
-
4
Informeer en instrueer medewerkers
Leg de betekenis van de signalen en het vereiste gedrag uit. De richtlijn verlangt informatie en passende instructie.
Welke nationale bepaling dit juridisch afdwingt, hangt af van het land waar de arbeidsplaats zich bevindt.
Welke vormen van signalering vallen onder de richtlijn?
Veiligheidssignalering is een systeem van zichtbare, hoorbare en gesproken signalen. De richtlijn onderscheidt onder meer de volgende vormen:
Veiligheidsborden
Permanente borden voor verbod, waarschuwing, gebod, redding, eerste hulp en brandbestrijding. Vorm, kleur en grafisch symbool dragen samen de boodschap.
Veiligheidskleuren en markeringen
Kleuren en contrasterende strepen voor onder meer obstakels, gevaarlijke plaatsen, verkeersroutes, vloeren, recipiënten en leidingen.
Lichtsignalen
Verlichte vlakken, armaturen en knipperende signalen voor tijdelijke of urgente waarschuwingen. Lichtsterkte en herkenbaarheid moeten bij de omgeving passen.
Geluidssignalen
Sirenes, zoemers en andere gecodeerde akoestische signalen. Het signaal moet duidelijk hoorbaar en te onderscheiden zijn van omgevingsgeluid.
Mondelinge mededelingen
Korte, duidelijke en vooraf afgesproken woorden of boodschappen, rechtstreeks of via een communicatiemiddel.
Hand- en armseinen
Gecodeerde bewegingen voor het begeleiden van manoeuvres, bijvoorbeeld bij hijs- en transportwerkzaamheden.
Welke kleuren en vormen worden gebruikt?
De richtlijn koppelt vaste kleuren en vormen aan verschillende soorten veiligheidsboodschappen. Hieronder ziet u herkenbare voorbeelden uit ISO 7010, de internationale norm met geregistreerde veiligheidstekens.
VerbodRood en rond, met diagonale balk
WaarschuwingGeel en driehoekig
GebodBlauw en rond
Redding en veilige toestandGroen en vierkant of rechthoekig
BrandbestrijdingRood en vierkant of rechthoekig
De afbeeldingen zijn actuele normvoorbeelden. Richtlijn 92/58/EEG bevat zelf minimumvoorschriften en voorbeelden in de bijlagen. Een pictogram mag daarvan beperkt afwijken of meer detail bevatten wanneer de betekenis gelijkwaardig blijft en de afwijking geen verwarring veroorzaakt.
Waar let u op bij plaatsing, zichtbaarheid en onderhoud?
Een correct symbool werkt alleen wanneer het tijdig wordt gezien, begrepen en onderhouden. De richtlijn geeft daarvoor algemene minimumprincipes; nationale regels en normen kunnen deze verder uitwerken.
Voldoende groot en herkenbaar
Stem formaat en contrast af op kijkafstand, verlichting, kijkhoek en de omgeving. De richtlijn geeft geen universele maattabel voor iedere situatie.
Logische zichtlijn
Plaats een signaal bij de toegang tot een gevarenzone, bij het risico of bij de voorziening waarop het betrekking heeft, zonder obstakels in het zicht.
Voorkom een overvloed aan signalen
Te veel borden, lichtsignalen of gelijktijdige geluidssignalen kunnen de herkenning verminderen. Combineer alleen signalen die elkaar ondersteunen.
Controleer en actualiseer
Houd signalering schoon, zichtbaar en werkzaam. Verwijder tijdelijke signalering zodra de situatie waarvoor zij is aangebracht niet meer bestaat.
Hoe is de richtlijn nationaal uitgewerkt?
Alle EU-lidstaten moesten de minimumvoorschriften uit de richtlijn in nationale wetgeving omzetten. De herkenbare basis blijft daardoor vergelijkbaar, maar de juridische verwijzingen, technische regels en nationale aanvullingen verschillen. Controleer altijd de regels van het land waar de arbeidsplaats zich bevindt.
NL
Nederland
Arbowet, Arbeidsomstandighedenbesluit en Arbeidsomstandighedenregeling.
BE
België
Codex over het welzijn op het werk, boek III, titel 6.
DE
Duitsland
Arbeitsstättenverordnung en technische regel ASR A1.3.
FR
Frankrijk
Code du travail en Arrêté du 4 novembre 1993.
AT
Oostenrijk
Kennzeichnungsverordnung (KennV).
LU
Luxemburg
Règlement grand-ducal du 14 novembre 2016.
Wat betekent Richtlijn 92/58/EEG in Nederland?
In Nederland is de richtlijn verwerkt in de regelgeving voor arbeidsomstandigheden. De werkgever blijft verantwoordelijk voor een veilige werkplek, beoordeelt de risico’s en gebruikt signalering waar een relevant risico na andere maatregelen blijft bestaan.
Algemeen kader
Arbowet
Bevat de algemene verantwoordelijkheden, waaronder zorg voor veiligheid, voorlichting en onderricht.
Uitwerking
Arbobesluit
Bevat concretere regels voor arbeidsplaatsen en arbeidsrisico’s, waaronder eisen rond vluchtwegen en nooduitgangen.
Signalering
Arboregeling
Werkt de eisen aan veiligheids- en gezondheidssignalering praktisch uit.
Lees de samenhang en de belangrijkste Nederlandse bepalingen op onze pagina Arbowet en veiligheidssignalering.
Wat is de relatie met ISO 3864, ISO 7010 en NEN 3011?
Wetgeving en normen hebben verschillende functies. De richtlijn geeft het Europese wettelijke minimumkader. Normen helpen om de visuele uitvoering herkenbaar en technisch consistent te maken. Een verwijzing naar een norm in wetgeving, een contract of een branchevoorschrift kan de betekenis voor een concrete situatie veranderen.
Juridisch kader
Richtlijn 92/58/EEG
Bepaalt de Europese minimumvoorschriften en wanneer signalering nodig is.
Ontwerpprincipes
ISO 3864
Beschrijft vormen, veiligheidskleuren, markeringen, symbolen en technische ontwerpeisen.
Geregistreerde tekens
ISO 7010
Bevat de internationale verzameling geregistreerde veiligheidstekens.
Nederlandse aanvulling
NEN 3011
Beschrijft de Nederlandse toepassing en bevat aanvullende Nederlandse veiligheidstekens.
Richtlijn 2014/27/EU en de aansluiting op CLP
Richtlijn 2014/27/EU heeft Richtlijn 92/58/EEG en enkele andere arbeidsrichtlijnen aangepast aan de Europese CLP-verordening (EG) nr. 1272/2008 voor de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels.
De wijziging bracht terminologie en verwijzingen in lijn met CLP en paste onder meer voorschriften voor recipiënten en leidingen met gevaarlijke stoffen aan. Zij creëerde geen volledig nieuw stelsel voor veiligheidssignalering, maar zorgde ervoor dat de regels op de werkplek beter aansluiten op de vernieuwde chemische gevarenindeling.
Raadpleeg voor de actuele juridische tekst de geconsolideerde versie van Richtlijn 92/58/EEG op EUR-Lex. Een geconsolideerde tekst verwerkt latere wijzigingen voor de leesbaarheid, maar is geen afzonderlijke nieuwe richtlijn.
Praktische checklist voor veiligheidssignalering
Gebruik deze stappen als startpunt voor een samenhangend signaleringsplan. De risico-inventarisatie en de nationale regels blijven leidend.
- 1
Begin bij de risico-inventarisatie
Bepaal welke gevaren, voorzieningen, routes en gewenste handelingen duidelijk moeten worden gemaakt.
- 2
Neem eerst andere beschermingsmaatregelen
Gebruik signalering niet als vervanging voor bronmaatregelen, afscherming of een veilige werkmethode.
- 3
Kies het juiste type signaal
Gebruik een bord, kleur, vloermarkering, leidingmarkering, licht-, geluids- of handsignaal dat bij het risico en de situatie past.
- 4
Gebruik herkenbare symbolen en kleuren
Sluit waar passend aan op de actuele normen en de toepasselijke nationale regels.
- 5
Controleer formaat, contrast en zichtlijn
Houd rekening met kijkafstand, licht, obstakels, bochten, deuren en beslismomenten in de route.
- 6
Voorkom tegenstrijdige of overmatige signalering
Zorg dat borden, vloer- en leidingmarkeringen, licht en geluid één duidelijke boodschap vormen.
- 7
Informeer, controleer en actualiseer
Instrueer medewerkers, inspecteer de signalering periodiek en pas deze aan wanneer risico’s, routes of voorzieningen veranderen.
Veelgestelde vragen over Richtlijn 92/58/EEG
Bronnen en inhoudelijke controle
Voor juridische beslissingen is de actuele officiële tekst leidend. Onderstaande primaire bronnen zijn gebruikt om de uitleg op deze pagina te controleren.
Europese bronnen
Nationale bronnen
Inhoudelijke controle: deze pagina is informatief en geeft een praktisch overzicht. Bij een concrete veiligheids- of juridische beoordeling zijn de actuele nationale wetgeving, de officiële publicaties en de omstandigheden op de arbeidsplaats bepalend.