De vijf soorten veiligheidstekens

Veiligheidstekens volgens ISO 7010 zijn herkenbaar aan vaste combinaties van vorm en kleur. Het afgebeelde symbool maakt de specifieke boodschap duidelijk.

Verbod

Ronde vorm met een rode rand en diagonale streep. Geeft aan welke handeling niet is toegestaan, zoals roken, open vuur of toegang voor onbevoegden.

Bekijk verbodspictogrammen

Waarschuwing

Gele driehoek met een zwarte rand. Waarschuwt voor een risico of gevaar, zoals elektrische spanning, een heet oppervlak of intern transport.

Bekijk waarschuwingspictogrammen

Gebod

Blauwe cirkel. Geeft aan welke handeling of bescherming verplicht is, bijvoorbeeld het dragen van oog-, gehoor- of hoofdbescherming.

Bekijk gebodspictogrammen

Redding en evacuatie

Groen vierkant of rechthoek. Wijst de weg naar onder meer nooduitgangen, eerste hulp, AED, nooddouches en verzamelplaatsen.

Bekijk EHBO- en BHV-pictogrammen · Bekijk vluchtwegaanduiding

Brandbestrijding

Rood vierkant of rechthoek. Geeft de plaats van brandbestrijdingsmiddelen aan, zoals een brandblusser, brandslanghaspel of handbrandmelder.

Bekijk brandbestrijdingspictogrammen

Regels en normen voor veiligheidspictogrammen

Wetgeving bepaalt vooral wanneer veiligheids- en gezondheidssignalering nodig is. Binnen de Europese Unie vormt Richtlijn 92/58/EEG hiervoor het minimumkader. Een werkgever gebruikt signalering waar risico's niet voldoende kunnen worden voorkomen of beperkt met collectieve technische maatregelen of maatregelen in de organisatie van het werk.

Normen helpen bij de uitvoering. ISO 3864 beschrijft ontwerpprincipes voor veiligheidskleuren en veiligheidstekens. ISO 7010 bevat geregistreerde veiligheidstekens met een vaste betekenis. Welke wettelijke regels en nationale aanvullingen gelden, hangt af van het land, de locatie en de toepassing.

Voor arbeidsplaatsen in Nederland is de Nederlandse arboregelgeving relevant. NEN 3011 beschrijft de Nederlandse toepassing en aanvullende veiligheidstekens. Voor arbeidsplaatsen in een ander land kunnen andere wetten en nationale aanvullingen gelden.

Andere pictogram- en markeringssystemen

Niet ieder gevarensymbool of label is een veiligheidsteken uit ISO 7010. Voor verschillende toepassingen bestaan afzonderlijke regels en normen. Gebruik deze systemen niet zonder controle door elkaar.

GHS en CLP voor chemische producten

GHS is het internationale systeem voor de indeling en etikettering van chemische stoffen en mengsels. In de Europese Unie wordt dit toegepast via de CLP-verordening. De ruitvormige symbolen staan onder meer op verpakkingen en etiketten van gevaarlijke chemische producten.

Bekijk GHS- en CLP-gevarenpictogrammen

Gevaarsetiketten voor vervoer

Voor het vervoer van gevaarlijke goederen gelden onder meer ADR voor de weg, RID voor het spoor, ADN voor binnenwateren, IMDG voor zeevaart en de regels voor luchtvervoer. De juiste klasse, afmeting en uitvoering hangen af van de stof, verpakking en vervoerswijze.

Bekijk gevaarsetiketten voor vervoer

IMO-symbolen voor scheepvaart

Op schepen gelden specifieke afspraken voor onder meer brandbestrijding, reddingsmiddelen en vluchtwegaanduiding. Controleer voor maritieme toepassingen welke IMO- en scheepvaartregels op het schip van toepassing zijn.

Bekijk IMO-brandpictogrammen · Bekijk IMO-evacuatiepictogrammen

Leidingmarkering

Leidingmarkering maakt de inhoud en waar nodig de stroomrichting en risico's herkenbaar. Ook een leiding met bijvoorbeeld water krijgt leidingmarkering, maar geen GHS-symbool wanneer de inhoud geen gevaarlijke chemische stof of gevaarlijk mengsel is. Bij een gevaarlijke chemische inhoud kunnen relevante GHS/CLP-pictogrammen onderdeel zijn van de volledige leidingmarkering.

Bekijk leidingmarkering

Machines, producten en veiligheidslabels

Op machines en producten kunnen veiligheidstekens, waarschuwingslabels, instructielabels en keuringslabels naast elkaar voorkomen. De toepasselijke product- en machinerichtlijnen of -verordeningen bepalen welke informatie nodig is. Plaats een waarschuwing zo dat de gebruiker deze vóór de risicovolle handeling ziet.

Bekijk machinemarkering · Bekijk labels en tags

Het juiste veiligheidspictogram kiezen

Kies niet alleen op afbeelding. Doorloop eerst de situatie en controleer daarna de uitvoering.

1. Bepaal de boodschap. Gaat het om een verbod, waarschuwing, gebod, vluchtroute, hulpvoorziening of brandbestrijdingsmiddel?
2. Controleer de toepasselijke regels. Houd rekening met het land, de branche, de locatie en eventuele specifieke regels voor stoffen, vervoer, machines of scheepvaart.
3. Kies een herkenbaar symbool. Gebruik waar passend een geregistreerd ISO 7010-teken en voorkom zelfbedachte varianten.
4. Beoordeel de omgeving. Let op binnen- of buitengebruik, licht, vocht, vuil, temperatuur, ondergrond en mogelijke beschadiging.
5. Bepaal formaat en zichtlijn. Het teken moet vanaf de benodigde kijkafstand tijdig herkenbaar zijn en mag niet achter deuren, machines of stellingen verdwijnen.
6. Kies de bevestiging. Gebruik afhankelijk van de situatie een sticker, vlak bord, haaks bord, panoramabord of een uitvoering met mechanische bevestiging.

Uitvoering, formaat en plaatsing

Stickers zijn geschikt voor een vlakke, schone en passende ondergrond. Vlakke borden zijn bruikbaar wanneer iemand het teken recht van voren benadert. In gangen, magazijnen en grote ruimtes kunnen haakse of panoramische borden de herkenning vanuit meerdere richtingen verbeteren.

Er bestaat geen universele montagehoogte die voor ieder pictogram en iedere ruimte goed is. Plaats het teken op een logische beslisplek, zo dicht mogelijk bij de voorziening of het risico en binnen de normale zichtlijn. Controleer obstakels, kijkhoek, verlichting en de richting waaruit mensen naderen.

De benodigde pictogramhoogte hangt samen met de kijkafstand en de omstandigheden. Raadpleeg voor de rekenmethode, lichtsituatie en praktische maattabel het artikel Hoe groot moet een pictogram zijn?. Kies bij twijfel niet uitsluitend op een theoretische afstand, maar controleer het bord ook in de werkelijke ruimte.

Fotoluminescerende veiligheidspictogrammen

Fotoluminescerend materiaal neemt licht op en geeft dit in het donker geleidelijk weer af. De nagloeitijd en helderheid hangen onder meer af van het gebruikte materiaal, de voorafgaande belichting en de omstandigheden. Een algemene claim over een vast aantal zichtbare uren geldt daarom niet voor iedere uitvoering.

Fotoluminescerende pictogrammen en routemarkering kunnen onderdeel zijn van een vluchtweg- of brandveiligheidsplan. Ze vervangen niet automatisch de vereiste noodverlichting. Controleer altijd welke regels voor het gebouw en de toepassing gelden. Bekijk ook de fotoluminescerende vluchtwegaanduiding en fotoluminescerende brandpictogrammen.

Controle en onderhoud

Loop de signalering periodiek na en controleer deze opnieuw na een verbouwing, gewijzigde inrichting of verandering van risico's.

• Is de boodschap nog correct voor de actuele situatie?
• Is het teken schoon, leesbaar en onbeschadigd?
• Is het pictogram vanuit de relevante richting tijdig zichtbaar?
• Wordt het zicht niet geblokkeerd door deuren, voorraad, voertuigen of installaties?
• Zijn routes, voorzieningen en bijbehorende pijlen nog logisch en consistent?
• Sluit de signalering aan op de instructies en het veiligheids- of ontruimingsplan?