NEN 3011:2021

Veiligheidskleuren en veiligheidspictogrammen in werk- en openbare ruimten

Laatste update: 19-11-2025

NEN 3011 is de Nederlandse norm die vastlegt hoe veiligheidspictogrammen en veiligheidskleuren moeten worden ontworpen en toegepast. De norm sluit inhoudelijk aan op de internationale symbolenreeks uit NEN-EN-ISO 7010: alle ISO 7010-symbolen gelden dus ook voor NEN 3011. Kort gezegd: NEN 3011 vertaalt de internationale pictogramnorm naar duidelijke, toepasbare regels voor Nederland.

In de versie NEN 3011:2021 zijn o.a. aanvullingen voor vluchtwegaanduiding (bijv. voor personen met een mobiliteitsbeperking) opgenomen en is verouderde informatie geactualiseerd. Oude borden kun je in bestaande situaties nog aantreffen; bij nieuw of gewijzigd gebruik is werken met de actuele pictogrammen verstandig.

Waar pas je NEN 3011 toe?

Overal waar mensen duidelijke veiligheidsinformatie nodig hebben: productie, magazijn, onderwijs, zorg, kantoren en publieke gebouwen. Uitzonderingen zijn domeinen met eigen regels (lucht-, weg- en spoorverkeer en scheepvaart). In Europa vormt ISO 7010 de basis voor veiligheidspictogrammen; in Nederland is deze overgenomen als NEN-EN-ISO 7010. NEN 3011 beschrijft hoe je deze symbolen in Nederland toepast en welke extra Nederlandse pictogrammen daarbij horen. Zo kun je als werkgever of gebouwbeheerder aantonen dat je signalering aansluit bij de geldende regels.

Alle NL-aanvullingen in NEN 3011

Dit zijn alle Nederland-specifieke aanvullingen die in NEN 3011 zijn opgenomen:

Referentie (volledige set NL-symbolen)	Pictogram
E-NL-001 Verzameling BHV-middelen	Borden – Stickers
F-NL-001 Brandslang met losse straalpijp	Borden – Stickers
F-NL-002 Hydrant met Storz	Borden – Stickers
F-NL-003 Aansluitpunt droge blusleiding	Borden – Stickers
F-NL-004 Ondergrondse brandkraan (aansluitpunt voor opzetstuk)	Borden – Stickers
M-NL-001 Nooddeur vrijhouden	Borden – Stickers
M-NL-002 Branddeur sluiten verplicht	Borden – Stickers
P-NL-001 Verboden toegang voor onbevoegden (met/zonder tekst)	Borden – Stickers
W-NL-001 Waarschuwing, explosieve atmosfeer (EX)	Borden – Stickers

Afmeting & leesafstand

In NEN 3011 staat niet alleen welke pictogrammen je gebruikt, maar ook hoe groot ze minimaal moeten zijn bij een bepaalde leesafstand. De norm legt de relatie vast tussen afstand, pictogramhoogte, verlichting en kijkhoek. Zo zorg je dat borden op tijd worden gezien en begrepen, ook bij noodsituaties. Wil je direct een maat kiezen aan de hand van een tabel met afstanden en voorbeelden? Bekijk dan ons artikel: Hoe groot moeten pictogrammen zijn?.

Waarnemingsafstand

De norm koppelt afstand en minimale pictogramhoogte. Controleer in de ruimte altijd je zichtlijnen (obstakels, bochten, stellingen) en herhaal borden waar nodig voor continue geleiding.

Hoogte van het pictogram

Kies groter bij minder licht, schuine kijkhoeken of een doelgroep met mindere visus. Voor vluchtrouteaanduiding gelden aanvullende eisen (extern of intern verlichte uitvoering); de praktische samenvatting staat in ons artikel over afmetingen.

Kijkhoek

Zet borden zoveel mogelijk haaks op de loop- of kijkrichting. In lange gangen of magazijnen verhogen haakse of panoramaborden de zichtbaarheid vanuit meerdere posities.

Bbl (bouwwerken): vluchtrouteaanduiding & “Nooddeur vrijhouden”

Binnen het huidige bouwregelgevingskader (Bbl) wordt voor vluchtrouteaanduiding in bouwwerken aangesloten op NEN 3011. De pictogrammen op vluchtwegverlichting/armaturen en overige vluchtroute-borden volgen de symbolen uit NEN-EN-ISO 7010 en de Nederlandse aanvullingen uit NEN 3011. In de hiërarchie geldt dus: Bbl → verwijst naar NEN 3011 → die op zijn beurt verwijst naar ISO 7010.

Daarnaast is het blauwe pictogram “Nooddeur vrijhouden” expliciet als verplichtend teken opgenomen voor situaties waar vrijhouding van de nooddeur vereist is. Zorg bij armaturen dat de pictogrammen goed leesbaar zijn (contrast, formaat, kijkhoek) en dat de plaatsing aansluit op de werkelijke looprichting.

Vluchtwegaanduiding voor mindervaliden

In de herziene NEN 3011:2021 is extra aandacht besteed aan vluchtwegaanduiding voor personen met een mobiliteitsbeperking. Deze toevoeging sluit aan bij de symbolen uit ISO 7010 en zorgt ervoor dat ook rolstoelgebruikers of andere minder mobiele personen in noodsituaties snel en duidelijk de juiste vluchtroute herkennen.

De onderstaande tabel (afgeleid van Tabel 5 – Vluchtwegaanduiding voor mindervaliden uit de NEN 3011:2021) toont de relevante symbolen en hun betekenis:

Referentie ISO 7010	Omschrijving	Pictogram
E002 + E030 + E005	Vluchtweg rechtdoor naar rolstoeltoegankelijke uitgang
E002 + E030 + E005	Vluchtweg rechts naar rolstoeltoegankelijke uitgang
E002 + E030 + E001	Vluchtweg links naar rolstoeltoegankelijke uitgang

Deze pictogrammen helpen om rolstoeltoegankelijke vluchtroutes en verzamelpunten duidelijk te markeren. Plaats deze tekens op strategische plekken: bij liften, veilige wachtruimtes en toegankelijke uitgangen. Zo voldoen gebouwen niet alleen aan de NEN 3011, maar dragen ze ook bij aan een inclusieve en veilige vluchtrouteaanduiding.